Tết Đoan Ngọ mồng 5 tháng 5 và những điều bạn chưa biết!

2017-02-12 08:24:03
Tết Đoan Ngọ là một ngày rất được trú trọng ở Việt Nam ta từ xưa đến nay. Tết Đoan ngọ tồn tại từ lâu trong văn hoá dân gian Phương Đông và có ảnh hưởng đến sinh hoạt văn hoá. Vậy tết đoan ngọ có nguồn gốc từ đâu, ý nghĩa của nó là gì, trong ngày này chúng ta phải lễ bái những gì, phải chú ý điều gì? Cùng xem để biết thêm nhé!
 
Tết Đoan Ngọ là gì?
 
Tết Đoan Ngọ còn có tên gọi khác được ghi trong sách Phong Thổ ký là Tết Đoan Dương. Đoan có nghĩa là mở đầu, Ngọ là giữa trưa, Dương là mặt trời, Đoan Dương là thời điểm khí dương đang thịnh nhất.
 
Ngày mồng 5 tháng 5 Âm lịch hàng năm là ngày diễn ra Tết Đoan Ngọ. Tại sao lại chọn ngày này mà không phải ngày nào khác trong năm? Chính vì tháng 5 là tháng bắt đầu nắng to, ngày mồng năm được cho là ngày mà khí dương thạnh nhất trong tháng đó. Theo la bàn thì phương Nam là chính Ngọ, mà Ngọ là chính Dương cho nên tết này gọi là Tết Đoan Dương. mà tháng năm lại chính là tháng Ngọ trong một năm.
 
Sự tích Tết Đoan Ngọ
 
 
Ban đầu, tết Đoan Ngọ là một ngày lễ được người dân cúng để đánh dấu bước chuyển giao mùa, mừng sự trong sáng và quang đãng. Hơn nữa trong thời tiết giao mù khó chịu, nóng bức này bệnh tật rất dễ sinh sôi và lây lan, nên người dân làm lễ tế để cầu mong sự bình an và khỏe mạnh.
 
Nhiều người cho rằng tết Đoan Ngọ ở nước ta bắt nguồn từ bên Trung Quốc, không thể nói như vậy được. Ngoài Việt nam và trung quốc thì các nước như Triều Tiên, Hàn Quốc cũng có ngày tết này. Ở Việt Nam tết Đoan Ngọ được gọi với cái tên dân gian là tết diệt sâu bọ. Vì vậy, Tết Đoan ngọ thực chất là một phong tục lễ tết Á Đông gắn liền với quan niệm về sự tuần hoàn của thời tiết trong năm.
 
Truyền thuyết Tết Đoan Ngọ tại Việt Nam
 
Vào mội ngày sau vụ mùa, nông dân đang tổ chức lễ ăn mừng mùa vụ thu hoạch bội thu thì từ đâu sâu bọ kéo đến và ăn hết trái cây, thực phẩm đã thu hoạch. Người dân đang không biết phải làm sao để giải quyết nan sâu bọ này thì bỗng nhiên có một ông lão từ xa đi tới tự xưng là Đôi Truân. Ông chỉ dân chúng mỗi nhà lập một đàn cúng đơn giản gồm có bánh gio, trái cây sau đó ra trước nhà mình mà vận động thể dục. Nhân dân làm theo chỉ một lúc sau đó sâu bọ chết hết. Lão ông còn bảo thêm: Sâu bọ hằng năm vào ngày này rất hung hăng, mỗi năm vào đúng ngày này cứ làm theo những gì ta đã dặn thì sẽ trị được chúng. Dân chúng biết ơn định cảm tạ thì ông lão đã đi đâu mất. Để tưởng nhớ việc này, dân chúng đặt cho ngày này là ngày "Tết diệt sâu bọ", có người gọi nó là "Tết Đoan ngọ" vì giờ cúng thường vào giữa giờ Ngọ.
 
Truyền thuyết Khuất Nguyên của người Trung
 
Vào cuối thời Chiến Quốc, có một vị đại thần nước Sở là Khuất Nguyên. Ông là vị trung thần nước Sở và còn là nhà văn hoá nổi tiếng. Tương truyền ông là tác giả bài thơ Ly tao (thuộc thể loại Sở từ) nổi tiếng trong văn hóa cổ Trung Hoa, thể hiện tâm trạng buồn vì đất nước suy vong với hoạ mất nước. Do can ngăn vua Hoài Vương không được, lại bị gian thần hãm hại, ông đã uất ức gieo mình xuống sông Mịch La tự vẫn ngày mùng 5 tháng 5. Thương tiếc người trung nghĩa, mỗi năm cứ đến ngày đó, dân Trung Quốc xưa lại làm bánh, quấn chỉ ngũ sắc bên ngoài (ý làm cho cá sợ, khỏi đớp mất) rồi bơi thuyền ra giữa sông, ném bánh, lấy bỏ gạo vào ống tre rồi thả xuống sông cúng Khuất Nguyên. Ngoài ra, có truyền thuyết khác về sự bắt nguồn của ngày tết Đoan Ngọ, nhiều nguồn tin cho rằng tập tục tết Đoan Ngọ là bắt nguồn từ Hạ Trí trong thời cổ, có người thì cho rằng, đây là sự tôn sùng vật tổ của người dân vùng sông Trường Giang. Như vậy, theo hai truyền thuyết trên thì mùng 5 tháng 5 có nguồn gốc từ văn hoá Trung Hoa.
 
Lễ bái trong ngày Đoan Ngọ
 
Trong ngày này ở các làng, xã có cúng lễ Thần tại đình, đền; tại thôn xóm thì cúng ở miếu. Ở nhà thì người dân cúng lễ ông bà ông vải và cúng Thổ Công. Ở miền Bắc thì ngày này thường có dưa hấu vì đang trong vụ mùa loại quả này. Cỗ cúng xong thì ăn luôn không đem đổ sông như bên Trung. Riêng tại các gia đình làm nghề đông y sĩ thì có thêm lễ cúng Thánh sư ngoài lễ tổ thiên và Thổ Công. Hoa quả là thứ không thể thiếu trong ngày tết Đoan Ngọ.
 
Tục lễ ngày Đoan Ngọ
 
Trong ngày ngoài việc cúng lễ thì người Việt ta còn nhiều tục lệ khác được mọi người làm theo. Cụ thể:
 
Tục giết sâu bọ
Tục nhuộm móng chân móng tay
Tục đeo bùa túi
Tục tắm nước là mùi
Tục khảo cây lấy quả
Tục hái thuốc vào giờ Đoan Ngọ
Tục treo ngải cứu để trừ tà
Tục đi siêu
 
Tết Đoan Ngọ được gọi là tết diệt sâu bọ vì đây là tục chính trong ngày. Theo quan niệm xưa, trong cơ thể con người nhất là bộ phận tiêu hóa có sâu bọ. Sâu bọ này nếu không trừ đi thì chúng sẽ sinh sôi nảy nở gây nguy hiểm đến con người, nhưng giết sâu bọ cũng không phải là một việc đơn giản. Quanh năm chúng ẩn sâu trong bụng, duy chỉ có ngày mồng 5 tháng Năm là chúng ngoi lên. Nhân dịp chúng ngoi lên, người ta cần giết chúng.
 
Giết sâu bọ bằng gì và như thế nào?
 
Người ta sử dụng thức ăn, chủ yếu là rượu nếp và hoa quả.
 
Sáng sớm ngày mồng 5 tháng 5, sau khi thức dậy, súc miệng xong là người ta phải diệt sâu bọ ngay. Ở miền bắc thướng làm như sau: mỗi người ăn ít nhất một bát cơm rượu nếp, sau đó là một bát thạch, rồi ăn các loại trái cây hoa quả,...
 
Đối với trẻ con thì người ta thường lấy ít thần sa bôi lên hai bên thái dương và bụng, hoặc lấy một ít hòa nước cho uống. Người ta cắt nghĩa việc giết sâu bọ như sau:
 
Sáng 5 tháng 5 sâu bọ ở bụng dưới ngoi lên bụng trên, ăn rượu nếp vào cho chúng say, sau đó trái cây làm cho chúng chết. Mỗi trái cây là một loại thuốc giết sâu bọ. Trong đông y, Thuốc Nam cũng như thuốc Bắc, các vị thuốc phần lớn đều lấy ở loài thảo mộc, các trái là kết tinh của loài thảo mộc xho nên có tính chất giết được sâu bọ.
 
Theo phong tục truyền thống cứ đến sáng sớm ngày mồng 5, người ta cho trẻ ăn hoa quả, rượu nếp, trứng luộc, kê, bánh đa, mận, dưa hấu, uống nước dừa... bôi hồng hoàng vào thóp đầu, vào ngực, vào rốn để giết sâu bọ. Người lớn thì uống rượu hòa ít tam thần đơn hoặc bôi phẩm hồng vào thóp đầu, vào ngực, vào rốn để trừ trùng.
 
Trẻ em giết sâu bọ xong thì ngồi lên giường, sau khi rửa sạch mặt mũi chân tay thì bắt đầu nhuộm móng tay, móng chân, đeo chỉ ngũ sắc, các bé gái đến độ tuổi xâu tai cũng chọn ngày này.
 
Trong ngày nhiều người mau bùa chỉ đeo cho trẻ con, bùa kết từ chỉ ngũ sắc có nhiều hình dạng, mang áo lụa tới cửa chùa, in dấu vẽ bùa rồi về mặc cho trẻ có ý trừ tà ma.
 
Giữa trưa hôm ấy thì làm lễ cúng gia tiên, rồi hái lá thuốc. Tục hái lá thuốc bắt đầu từ giờ ngọ, là giờ Dương khí tốt nhất trong năm. Lá thuốc được hái giờ này có tác dụng chữa bệnh tốt hơn. Người ta hái bất kỳ loại lá gì có sẵn trong vườn, xóm, thôn miễn sao đủ trăm loại rồi đem về sấy khô, pha uống.
 
Ngày nay nhiều tục trong ngày tết Đoan Ngọ đã không còn hoặc là ít gia đình thực hiện như hái lá thuốc, xâu lỗ tai,... nhưng cũng lễ vẫn diễn ra theo đúng trình tự, thực đơn chính trong ngày này vẫn là hoa quả, rượu nếp. 
 
 
 

Quảng cáo center botom - Bài viết

Bình luận

Bài viết cùng chuyên mục

Tết Đoan Ngọ là một ngày rất được trú trọng ở Việt Nam ta từ xưa đến nay. Tết Đoan ngọ tồn tại từ lâu trong văn hoá dân gian...
Hôn sự là ngày lễ trọng đại và ý nghĩa nhất đời người - ngày mà đánh dấu sự gắn kết định mệnh giữa hai người lại với nhau....
Xây dựng nhà cửa là một trong ba chuyện đại sự lớn nhất đời người. Chính vì thế, lựa chọn ngày lành tháng tốt để tiến hành...